Analiza | 23 kwietnia 2026
Sztuczna inteligencja przekształca nowoczesną wojnę z fizycznego starcia w operację kognitywną atakującą ludzkie umysły. Konflikt USA-Iran ujawnił nową rzeczywistość – Claude AI z Anthropic odgrywa kluczową rolę w kampanii militarnej USA przeciwko Iranowi, podczas gdy systemy takie jak Maven generują tysiące celów w czasie rzeczywistym. Siły amerykańskie uderzyły w ponad 1000 celów w pierwszych 24 godzinach wojny dzięki algorytmom przyspieszającym targeting. To pierwsza pełnoskalowa wojna kognitywna gdzie maszyny decydują o życiu i śmierci szybciej niż ludzka myśl.
Mechanizm wojny algorytmicznej – od Maven do Claude
Wojna kognitywna to proces przygotowywania podłoża przed fizycznym atakiem poprzez manipulację informacji, percepcji i procesów decyzyjnych przeciwnika. NATO w raporcie z 2025 roku określiło domenę kognitywną jako szósty obszar operacyjny po lądzie, morzu, powietrzu, cyber i przestrzeni kosmicznej. Współczesne konflikty stają się zorientowane na zachowanie, gdzie decydującą areną nie jest geografia, ale sposób w jaki jednostki i grupy postrzegają, interpretują, decydują i działają.
Dwie źródła znające używanie sztucznej inteligencji przez wojsko USA potwierdzają że Stany Zjednoczone używały modelu Claude AI Anthropic podczas ataku na Iran i nadal go używają. System jest osadzony w Maven Smart System firmy Palantir, używanym szeroko przez organizacje wojskowe, wywiadowcze i organów ścigania. Maven używa algorytmów AI do identyfikacji potencjalnych celów z danych satelitarnych i innych źródeł wywiadowczych.
Claude przeciwko Pentagonowi – etyka w czasie wojny
Konflikt ujawnił dramatyczne napięcie między etyką AI a imperatywami wojennymi. Pentagon domagał się możliwości używania Claude do „wszystkich legalnych celów” i twierdził że obawy Anthropic nie są istotne, ponieważ masowa inwigilacja Amerykanów jest już nielegalna. CEO Anthropic Dario Amodei powiedział że firma chciała wyznaczyć „czerwone linie” w rządowym używaniu technologii, bo przekroczenie tych granic jest sprzeczne z wartościami amerykańskimi.
Problem w tym że system Claude był już głęboko zintegrowany z operacjami wojennymi. Jak ujęły to źródła, nie pozwolą by decyzje Amoideiego kosztowały życie choćby jednego Amerykanina. Prezydent Trump ogłosił zakaz używania technologii Anthropic, ale dał wojsku sześć miesięcy na stopniowe wycofanie co oznacza że Claude nadal napędza amerykańską maszynę wojenną.
System Lavender jako wzorzec AI-zabijania
Izraelski system AI o nazwie „Lavender” stał się szablonem dla amerykańskich operacji w Iranie. System identyfikował osoby prawdopodobnie związane z Hamasem poprzez analizę ogromnych zbiorów danych dane telefoniczne, sieci komunikacyjne, zmiany adresów, związki społeczne i zapisy wywiadowcze. System wygenerował wyniki dotyczące prawdopodobieństwa przynależności do Hamasu, ale mimo że wiadomo było iż algorytmiczne oceny nie są ostateczne i zawierają pewną granicę błędu, listy generowane przez system były używane w procesach identyfikacji celów na dużą skalę.
System „Where’s Daddy” działający w połączeniu z Lavender został zaprojektowany do śledzenia lokalizacji wyznaczonych celów. System ten miał na celu identyfikację momentu gdy cel wraca do domu w celu określenia najodpowiedniejszego czasu na atak. Praktyczną konsekwencją tego podejścia było to że wiele ataków miało miejsce w budynkach mieszkalnych gdzie cel przebywał razem z członkami rodziny.
Przemysłowa produkcja śmierci 1000 celów w 24 godziny
Wojna USA-Iran pokazała jak AI może przyspieszać targeting do prędkości przemysłowej. Washington Post doniosło że Claude wygenerował około 1000 priorytetowych celów pierwszego dnia operacji, syntetyzując obrazy satelitarne, wywiad sygnałowy i strumienie nadzoru w czasie rzeczywistym w celu tworzenia list celów z precyzyjnymi współrzędnymi GPS, rekomendacjami uzbrojenia i automatycznymi uzasadnieniami prawnymi dla uderzeń.
To pierwsze wielkoskalowe wdrożenie generatywnej AI w aktywnych operacjach wojennych USA. Claude jest centralny dla Maven Smart System firmy Palantir, który zapewnia targeting w czasie rzeczywistym dla operacji wojskowych przeciwko Iranowi. Z powodu jego centralnego znaczenia dla targetingu wojennego Claude nie zostanie wycofany do momentu gdy Pentagon znajdzie zamiennik.
Etyka algorytmicznych egzekucji – maszyny bez sumienia
Zastosowanie systemów identyfikacji celów wspieranych przez AI pokazuje że wojna kognitywna wpływa nie tylko na postrzeganie społeczeństwa, ale także na procesy mentalne decydentów. Systemy takie jak Lavender i Where’s Daddy klasyfikują potencjalne zagrożenia poprzez analizę rozległych zbiorów danych podczas procesów identyfikacji celów, co podkreśla że rola ludzkich decydentów na polu bitwy staje się coraz bardziej złożona.
Z perspektywy wojny kognitywnej sytuacja ta może być postrzegana nie tylko jako postęp technologiczny, ale także jako czynnik wpływający na percepcję personelu wojskowego, ocenę ryzyka i granice etyczne. Wielkoskalowe procesy identyfikacji celów generowane przez listy systemu Lavender wnoszą znaczący wkład do planowania wojskowego.
Pomimo świadomości że oceny algorytmiczne mogą zawierać duży margines błędu, dane wskazują że te rezultaty są często zatwierdzane z ograniczonym nadzorem ludzkim z powodu potrzeby szybkiego podejmowania decyzji w procesach operacyjnych. Sytuacja ta sugeruje że rekomendacje generowane przez AI mogą wywierać potężny kognitywny wpływ na ludzkich decydentów, prowadząc do tego że algorytmiczny wynik skutecznie staje się mechanizmem podejmowania decyzji w praktyce.
Centra danych jako pierwsza ofiara cyber-wojny centrów danych
Międzynarodowy wymiar wojny AI ujawnił się gdy irańskie drony Shahed uderzyły w centra danych Amazon Web Services w Zjednoczonych Emiratach Arabskich oraz centrum w Bahrajnie. To pierwszy przypadek gdy państwo celowo zaatakowało komercyjne centra danych w czasie wojny jako odwet za użycie AI przeciwko Iranowi.
Iran wydał oświadczenie że będzie atakował amerykańskie firmy technologiczne, w tym Microsoft, Google, Apple, Meta, Oracle, Intel, HP, IBM, Cisco, Dell, Palantir i Nvidia. Atak ujawnił nową rzeczywistość geopolityczną – centra danych stały się legalnymi celami wojskowymi bo wojska coraz bardziej polegają na sztucznej inteligencji.
Strzał w szkołę jako test AI-targetingu
Najbardziej kontrowersyjny incydent miał miejsce gdy pocisk Tomahawk trafił w szkołę dla dziewcząt sąsiadującą z irańską bazą, przyczyniając się do śmierci około 175 osób, z których większość stanowiły uczennice. Atak może być interpretowany jako porażka amerykańskiego wywiadu lub jako nierozróżniający atak. Skuteczne używanie zautomatyzowanych systemów zależy od kompleksowej infrastruktury i personelu zdolnego do ich obsługi.
Incydent w szkole w Minab, gdzie zginęło niemal 200 dzieci i nauczycieli, wzmacnia niebezpieczeństwo błędnych informacji wywiadowczych wzmacnianych przez AI. Chociaż incydent został przypisany głównie błędowi ludzkiemu, bombardowanie szkoły wzmacnia niebezpieczeństwo wadliwego wywiadu połączonego z automatycznymi systemami celowania.
Erozja ludzkiej kontroli – automation bias w działaniu
Systemy wsparcia decyzji narażają ludzi na automation bias – nieproporcjonalne zaufanie do wyników i rekomendacji w fałszywym przekonaniu że algorytmy i oprogramowanie przewyższają ludzkie zdolności. Autonomiczne systemy uzbrojenia nie potrafią rozróżnić między kombatantem a dzieckiem, nie mówiąc już o rozpoznaniu aktu poddania się czy wartości wahania.
Decyzje o życiu i śmierci nigdy nie powinny być delegowane do algorytmów bez solidnego nadzoru. Potrzebne są prawnie wiążące zasady krajowe i międzynarodowe wymagające znaczącej ludzkiej kontroli nad autonomiczną bronią. Oznacza to zapewnienie jasnej ludzkiej odpowiedzialności za każdą decyzję targetingową, rygorystycznej kontroli prawnej i etycznej przed wdrożeniem, zweryfikowanej niezawodności i przejrzystości systemu oraz ścisłych ograniczeń gdzie, kiedy i jak te systemy mogą być używane.
Przyszłość wojny bez ludzi?
Chiński analityk wojskowy Chen Hanghui wyobraził sobie przyszły „battlefield singularity”, w którym maszyny podejmują decyzje i wykonują działania w tempie zbyt szybkim dla człowieka. W tym scenariuszu jesteśmy pozostawieni niewiele więcej niż jako widzowie lub ofiary.
Ukraina i Rosja już teraz są zamknięte w wyścigu dronów napędzanych AI, z obiema stronami wykorzystującymi autonomiczne technologie na polu bitwy. W wojnie rosyjsko-ukraińskiej drony odpowiadają za około 70-80 procent ofiar na polu bitwy. Napędzane AI systemy targetingu pozwalają dronom identyfikować i atakować cele z minimalną interwencją ludzką, nawet w silnie zakłócanych środowiskach.
Mechanizacja śmierci
Konflikt USA-Iran reprezentuje moment przełomowy w historii wojny – pierwszy przypadek gdzie sztuczna inteligencja stała się głównym narzędziem nie tylko targetingu, ale kognitywnego dominowania nad przeciwnikiem. Claude AI generujący 1000 celów w 24 godziny to nie postęp technologiczny, ale fundamentalna zmiana natury konfliktu z ludzkiego na algorytmiczny.
Wojna kognitywna nie atakuje tylko fizycznej infrastruktury, ale samej zdolności społeczeństwa do racjonalnego myślenia i podejmowania decyzji. Gdy maszyny decydują szybciej niż ludzie mogą zrozumieć konsekwencje, wojna staje się czymś więcej niż polityka prowadzona innymi środkami – staje się autonomicznym procesem wymykającym się ludzkiej kontroli.
Iran jako pierwsza ofiara pełnoskalowej wojny AI może być prekursorem przyszłości gdzie konflikty będą rozstrzygane algorytmami, a ofiary będą liczone w milisekundach, nie dniach. To nie science fiction, ale rzeczywistość 2026 roku.
Źródła – Politics Today, CBS News, Washington Post, Democracy Now
Res Futura | resfutura.pl